Αυτοί που θα μιλούσανε πέθεναν όλοι νέοι

Τη βδομάδα που πέρασε, χάσαμε το Μανόλη Αναγνωστάκη. Ο Μίκης Θεοδωράκης, συναγωνιστής και φίλος του δήλωσε «Έφυγε ο τελευταίος από τους μεγάλους ποιητές που ένωσαν τη ζωή και το έργο τους με τους αγώνες και τα όνειρα του ελληνικού λαού για ένα διαφορετικό μέλλον χωρίς καταναγκασμούς και αλλοτριώσεις, με ήθος, μόρφωση και πολιτισμό.»

Μανόλης Αναγνωστάκης- επιστήμονας, δημιουργός, διανοούμενος, αγωνιστής. Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1925. Σπούδασε Ιατρική και ειδικεύτηκε ως ακτινολόγος στη Βιέννη. Για την πολιτική του δράση στο φοιτητικό κίνημα φυλακίστηκε από το 1948 μέχρι το 1951 και το 1949 καταδικάστηκε σε θάνατο από έκτακτο στρατοδικείο. Εμφανίστηκε στα γράμματα από το περιοδικό Πειραϊκά Γράμματα το 1942.Από τότε δημοσίευσε ποιήματα και κριτικά σημειώματα καθώς και κείμενα για θέματα λογοτεχνικά και πολιτικά. Από τους πλέον αγαπητούς στο αναγνωστικό κοινό, μελοποιήθηκε από το Μίκη Θεοδωράκη και το Θάνο Μικρούτσικο. Η Ελληνική Πολιτεία τον τίμησε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1986 και το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας το 2002. Ακόμη ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου.

Δήλωνε θερμός εραστής της ποίησης που ήθελε όμως να διατηρεί το δικαίωμα να απομακρύνεται από αυτήν όταν το έκρινε απαραίτητο. Ίσως να είναι ο μοναδικός ποιητής που θα μείνει γνωστός στην ιστορία όχι μόνο για αυτά που έγραψε αλλά και για αυτά που δεν έγραψε.

Μετουσίωσε ποιητικά με το έργο του το ιστορικό δράμα της χώρας του και μετάτρεψε στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής την απαισιοδοξία σε ελπίδα και τη σκλαβιά σε σεβασμό για την Δημοκρατία. Σε συνέντευξη του αναφέρει ότι μ’ όλη τη δραματικότητα της η Κατοχή ήταν και μια εποχή έξαρσης, ανάτασης, ελπίδας. Τα ανθρωπάκια έγιναν ξαφνικά Άνθρωποι. Αντίθετα την περίοδο του Εμφυλίου οι άνθρωποι εκβιάστηκαν να γίνουν ανθρωπάκια, οι μεγάλοι να σκύψουν, να ταπεινωθούν, να τσακιστούν, να γίνουν ανώνυμος πολτός. Στην Κατοχή το χαμόγελο δεν έλειψε από τα χείλη. Κανείς δεν αποπειράθηκε- γιατί δεν μπορεί – να μιλήσει με χιούμορ για τα χρόνια του 1946-50. Έτσι την ώρα της βαθιάς κρίσης οραμάτων και αξιών επέλεξε τη σιωπή. Μια στάση εντιμότητας και εσωτερικού σπαραγμού

«Οι στίχοι αυτοί μπορεί να είναι και οι τελευταίοι

οι τελευταίοι από τους τελευταίους που θα γραφτούν

Γιατί οι μελλούμενοι ποιητές δε ζούνε πια

Αυτοί που θα μιλούσανε πεθάναν όλοι νέοι ....

Στα θλιβερά τραγούδια τους φύτρωσε ένας λωτός

Να γεννηθούμε στο χυμό του εμείς πιο νέοι.»

Προφανώς οι καλοί πεθαίνουν νέοι ή αυτοεξορίζονται στη σιωπή. Η σιωπή γίνεται μορφή αντίστασης σε εποχές που πεθαίνουν τα οράματα και οι υψηλές ιδέες. Όταν τα πάντα έχουν ισοπεδωθεί, όταν οι Δημοκρατικοί θεσμοί που διαμορφώθηκαν με θυσίες αιώνων έχουν εξελιχθεί στο μέσο που νομιμοποιεί τη σκλαβιά τότε ναι. Η σιωπή είναι μορφή αντίστασης. Ίσως κάποιοι να έχουν τη ψευδαίσθηση ότι με αποσπασματικές κινήσεις, με μισόλογα , που θα τους επιτρέψουν να είναι και μέσα αλλά και έξω ταυτόχρονα, χωρίς να εκτεθούν απόλυτα αλλά να έχουν και μια ψευδαίσθηση ελευθερίας, αντιστέκονται. Ίσως αυτοί να είναι και οι πιο επικίνδυνοι.

«-Το τί δεν πρόδωσες εσύ να μου πεις.

Εσύ και οι όμοιοί σου, χρόνια και χρόνια,

ένα προς ένα τα υπάρχοντα σας ξεπουλώντας

Στις διεθνείς αγορές και τα λαϊκά παζάρια

Και μείνατε χωρίς μάτια για να βλέπετε, χωρίς αυτιά

ν’ ακούτε, με σφραγισμένα στόματα και δε μιλάτε.

Για ποια ανθρώπινα ιερά μας εγκαλείτε;

Ξέρω: κηρύγματα και ρητορείες πάλι, θα πεις.

Έ ναι λοιπόν! Κηρύγματα και ρητορείες.

Σαν πρόκες πρέπει να καρφώνονται οι λέξεις

Να μην τις παίρνει ο άνεμος.»

Σε καμία περίπτωση ο Μανόλης Αναγνωστάκης δεν μπορεί να κατηγορηθεί ότι ήταν απαισιόδοξος. Εξάλλου εξέφρασε και ο ίδιος την πεποίθηση του ότι η ζωή τραβάει την ανηφόρα

Αλλά όχι πάντα με σημαίες και ταμπούρλα..