Κριτική Σκέψη και Πολιτική

Το 1854 ο 25 χρονος Ser Roger Tichborne, χάθηκε σ’ ένα ναυάγιο. Η μάνα του αρνήθηκε να δεχτεί ότι ο γιος της πέθανε και ιδού που 12 χρόνια μετά η «ξεροκεφαλιά» της επαληθεύτηκε. Ένας κύριος από την Αυστραλία ήρθε σε επαφή με την βαρυπενθούσα μάνα, υποστηρίζοντας ότι είναι ο χαμένος υιός.

Έφτασε μετά το ναυάγιο, στην Αυστραλία και έκαμε τα πάντα για να πετύχει κάτι στη ζωή του, χωρίς τη βοήθεια της οικογένειας του. Ατυχώς οι πολλές του επιχειρηματικές προσπάθειες δεν πήγαν καλά κι’ έτσι απέφευγε να επικοινωνήσει.

Μια όμως αγγελία για το εάν ζούσε και που βρίσκεται, που δημοσιεύτηκε εκ μέρους της μητέρας του, τον γέμισε με θλίψη και μετανοιωμό. Έστειλε αμέσως μήνυμα ότι είναι εν Ζωή, και ζητούσε ταυτόχρονα κάποια οικονομική βοήθεια για τον ίδιο, την οικογένεια και τα παιδιά του.

Αν νομίζετε ότι μυριστήκατε απάτη από 150 χρόνια μακριά, τότε σημαίνει πως προσεγγίζετε το ζήτημα χωρίς καρδιά. Χωρίς πίστη. Είναι άλλωστε αυταπόδεικτη αλήθεια, ότι οι ελπίδες και οι πόθοι υπερφαλαγγιζουν την αιτιοκρατία, το επιστημονικά αποδεδειγμένο αξίωμα περί αιτίας και αποτελέσματος.

Έτσι λοιπόν οι επιστήμονες βρισκόμενοι σήμερα μπροστά σε τόσες «συγκρούσεις» μεταξύ ευσεβοποθισμού και πραγματικότητας, άρχισαν να ερευνούν σε βάθος τις αιτίες που κάνουν μερικούς ανθρώπους να κολλούν κυριολεκτικά ακόμα και πάνω σε γελοίες και αβάσιμες πεποιθήσεις.

Όπως ακριβώς έκανε και η κυρία Tichborne. Όταν ο υποτιθέμενος γιος έφτασε στην Αγγλία ήταν ένας ευτραφής κύριος, την ώρα που ο πραγματικός Roger ήταν λεπτός, σχεδόν σκελετώδης. Ο Σερ Roger είχε ένα τατουάζ στο χέρι ενώ αυτός όχι. Αυτός είχε ένα σημάδι εκ γενετής στο λαιμό, πράγμα που δεν είχε ο πραγματικός. Τα μάτια του Roger ήταν μπλε, αυτού καστανά. Ο σερ Roger ήταν ψηλός. Αυτός ήταν κοντύτερος κατά 3 ίντζες.

Παρ’ όλα αυτά η κυρία Tichborne τον καλωσόρισε ως γιο της και γεμάτη ευτυχία, υπέγραψε προς ώφελος του μια τρέχουσα τραπεζική εντολή χιλίων λιρών κατ’ έτος. Πολλά λεφτά για την εποχή που μιλάμε.

Μετά το θάνατο της, το δικαστήριο τον βρήκε ένοχο απάτης και τον καταδίκασε σε 14 χρόνια «εθελοντικής» κοινοτικής εργασίας.

Δεν είναι όμως μόνο οι βαρυπενθούσες γριές που διαλύουν τη σχέση τους με την αιτιοκρατία και τον εμπειρισμό για χάριν της τυφλής πίστης.

Ο επιστήμονας Ser Arthur Conan Doyle, υπεύθυνος κλινικής και συγγραφέας των γνωστών ιστοριών του Sherlock Holmes, πίστευε ότι υπάρχουν μέντιουμ που μπορούν να έρθουν σε επαφή με τους νεκρούς.

Ο Rasel Wallace, ο οποίος ανακάλυψε παρακαλώ πριν τον Δαρβίνο, την εξελικτική διαδικασία των ειδών, πρώτος δηλαδή ανάμεσα στους θνητούς στην επιστήμη της αιτιοκρατίας, πίστευε στα φαντάσματα, τα στοιχειωμένα σπίτια, και εδιατείνετο ότι έβλεπε πράγματα που δεν υπάρχουν.

Ήδη πολλοί ψυχολόγοι μελετούν την έννοια της κριτικής σκέψης και προσπαθούν να δουν πως το σχολείο μπορεί να βοηθήσει.

Κριτική σκέψη σημαίνει να μπορείς να αξιολογήσεις στοιχεία, ενδείξεις και αποδείξεις. Να διαχωρίζεις το γεγονός από την προσωπική άποψη, να διακρίνεις τα κενά σε ένα επιχείρημα, και να μπορείς να συμπεραίνεις αν βρίσκεσαι ενώπιον αποδεδειγμένου γεγονότος. Έρευνες δείχνουν, λένε οι ψυχολόγοι, ότι μπορούμε να διδάξουμε αυτές τις δεξιότητες. Όμως άλλο η ικανότητα της κριτικής σκέψης και άλλο η θέληση, η διάθεση για κριτική σκέψη. Άλλο η κριτική σκέψη και άλλο η θέληση να την εφαρμόζεις. Να την θέτεις σε λειτουργία.

Σύμφωνα με έρευνες που πάνε πίσω μια δεκαετία, η κριτική σκέψη διασυνδέεται με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας παρά κατ’ ανάγκην με την εξυπνάδα. Μπορεί να είσαι έξυπνος αλλά χωρίς κριτική σκέψη.

Το να είσαι περίεργος, με ανοικτά μυαλά, ανοικτός σε νέες εμπειρίες είναι τα στοιχεία που δείχνουν την ικανότητα σου στην κριτική σκέψη. Έτσι το να είσαι λιγότερο δογματικός, με αμφιβολίες για τις βεβαιότητες σου και με προτίμηση στον εμπειρισμό παρά στο συναίσθημα, σε κάνει ένα άνθρωπο με πραγματική κριτική σκέψη.

Κριτική σκέψη τελικά σημαίνει ότι αποφασίζεις να χρησιμοποιείς κριτική σκέψη. Όπως άλλωστε αποδεικνύεται από το παράδειγμα της κας Tichborne, οι άνθρωποι αποφεύγουν την κριτική σκέψη όταν αυτή συγκρούεται, ή αναιρεί μια βαθιά ελπίδα ή πίστη.

Η βαθειά πίστη και η ελπίδα για παράδειγμα ότι το Κυπριακό πρόβλημα δύναται και πρέπει να λυθεί, μπορεί να οδηγεί κάποιον στην αδυναμία να κατανοήσει ότι δεν υπάρχει πλέον αυτή η δυνατότητα.

Η βαθειά ελπίδα ότι κάποια μέρα θα πάω στο σπίτι μου μπορεί να μην με αφήνει να δω ποια πολιτική πρακτική πρέπει να εφαρμόσω.

Η βαθειά πίστη ότι παλαιότερα εφαρμόζαμε την πολιτική του καλού παιδιού και τώρα πρέπει να εφαρμόζουμε την πολιτική του κακού παιδιού μπορεί να μη σε αφήνει να κατανοήσεις ότι η πολιτική είναι μόνον μία. Αυτή η οποία παράγει αποτελέσματα και τίποτε πέραν τούτου.

Τέλος η βαθειά πίστη ότι έχεις απόλυτο δίκαιο μπορεί να μην σε αφήνει να αντικρίσεις νέα επιχειρήματα, νέες ιδέες. Μπορεί στο τέλος να μην σε αφήνει να εφαρμόσεις κριτική σκέψη, όσο έξυπνος και να είσαι.

Το παρόν άρθρο είναι σχεδόν πλήρης αντιγραφή από τους Times της 26ης τρέχοντος . Εύκολα